Zemlja od 40 miliona stanovnika ukida vlastitu valutu: Hoćemo dolar!

Novoizabrani argentinski predsjednik Javier Milei sebe naziva “anarho-kapitalistom”. Želi da radikalno ekonomski reformiše zemlju, što uključuje i uvođenje dolara. Da li su to realne nade ili prazna obećanja?

Novi argentinski desno-populistički predsjednik svoje planove nikada nije krio: tokom predizborne kampanje upadljivo je držao u rukama preveliku novčanicu od 100 dolara sa sopstvenim likom. Pa je onda još i pred kamerama ljutito sjekao kartonsku sliku centralne banke. Poruka mu je bila: Argentini treba dolar! Stara valuta, pezos, mora da ode. Isto kao i centralna banka.

Posmatrači procenjuju da 53-godišnji Milei svoje radikalne riječi za sada neće moći da realizuje, s obzirom na to da on i njegova stranka nemaju većinu u parlamentu. Pa ipak, taj neoliberalni ekonomista tokom kampanje pobrao je velike aplauze za predlog svoje ekonomske šok-terapije.

Razlog je svakako i u tome što je argentinska privreda bolesna i ne uspjeva da se oporavi. Inflacija u toj drugoj najvećoj ekonomiji Latinske Amerike iznosi preko 140 posto. Zbog suše je žetva bila loša, a meso, riba i soja najvažnija su izvozni proizvodi. Posljedica: siromaštvo raste, a očekuje se da će privreda ove godine biti u recesiji. Mnogi birači su frustrirani politikom.

Dolari kao brzo rješenje

Ako Milei bude uspio da ostvari ono što je najavio, on očekuje da bi uvođenje američkog dolara trebalo Argentinu da vrati na pravi put. Neke druge zemlje već su preduzele taj korak. Tako su recimo Ekvador i El Salvador prihvatili dolar kao sredstvo plaćanja 2000., odnosno 2001. godine.

To znači da neka država priznaje dolar kao zakonsko sredstvo plaćanja. Fiksni odnos kursa određuje kurs po kojem se postojeća valuta pretvara u dolare. Nacionalna valuta ostaje u opticaju, ali se obično više ne štampa i ona postupno nestaje iz prometa.

Nakon uvođenja dolara inflacija se smirila i u Ekvadoru i u El Salvadoru, a ekonomski rezultati su u stalnom usponu. Međutim, otada su se te dve zemlje i dodatno zadužile.

I u mnogim drugim zemljama s visokom stopom inflacije odvija se neformalna dolarizacija. Dok njihove sopstvene valute gube vrednost, potrošači obično čuvaju dolare kao “sigurnu rezervu”. U neformalnim razmjenama lokalna valuta se zatim mijenja za dolare po višim cijenama, često s posljedicom da inflacija nastavlja rasti. Tako je i u Argentini već nekoliko godina.

Koje su prednosti dolarizacije?

Razlozi lošeg stanja privrede i valute su ozbiljne greške u ekonomskoj, fiskalnoj i monetarnoj politici.

Milei i zagovornici dolarizacije uvjereni su da će se problemi riješiti sami od sebe ako se političarima (tj. eliti koja se doživljava kao korumpirana) oduzme kontrola nad valutom.

To podrazumjeva prije svega inflaciju. “Argentina je oduvek imala visoku inflaciju”, kaže Niles Zonenberg, ekonomski istraživač na Institutu za svjetsku ekonomiju u Kilu.

“Otkako je 1881. godine uveden pezos, bilo je pet reformi valute u kojima je s novčanica uklonjeno 13 nula. I bile su dvije hiperinflacije – bez rata.”

Zato je poverenje stanovništva u politiku i pezos veoma nisko. Oni koji mogu, drže svoj novac u stranim valutama koje se smatraju stabilnijim. Krajem 2022. godine Argentinci su imali više od 246 milijardi dolara na stranim računima ili u dolarima – što odgovara otprilike polovini godišnje ekonomske proizvodnje zemlje. I to uprkos tome što od 2019. postoji kontrola kapitala kojom se želi da oteža bjekstvo u strane valute.

Činjenica da centralna banka nije bila u stanju da osigura stabilnu valutu velikim dijelom je posljedica njene nedovoljne nezavisnosti od politike. U Argentini je centralna banka podrjeđena Ministarstvu privrede. Vlada je u prošlosti smjenjivala guvernere centralne banke kako bi sebi obezbjedila pristup rezervama i podsticala banku da štampa novac.

“U posljednje 122 godine, od 1900, Argentina je uvijek imala budžetski deficit, što znači veće rashode od prihoda. Toliki deficit morate nekako da pokrijete – ili kroz veće poreze ili kroz veće zaduživanje. A ako ne možete više da se zadužujete, onda štampate novac”, rekao je Zonenberg.

S američkim dolarom kao nacionalnom valutom argentinske firme i domaćinstva opet bi imali stabilnu valutu s kojom mogu da planiraju i posluju, kažu pristalice uvođenja dolara.

(033.ba)

biznis.ba

DRUGI UPRAVO ČITAJU

Možda vas zanima